Ngā kōrero tika Tarutaru

![]() |
He āhua e 40,000 ngā momo tipu i Aotearoa — e 2400 he momo tipu taketake, ā, e 2100 he momo i haria mai, ā, kua tau, kua tipu noa i te whenua nei. Ko te toenga o aua tipu e 40,000, he mea whakatō ki ngā māra me ngā pāka o Aotearoa, e whakamahia ana rānei i te ahuwhenua, i te ahumāra, i te ono rākau. Nui ake i te 70% o ngā tarutaru ā-taiao o Aotearoa he tipu i puta i ngā māra (ka whakawhānau, ā, ka tohaina hei purapura, ka tohaina e te tangata, ka porowhiua rānei i te taha o te rāpihi māra!). Ia tau, tekau mā rua momo anō ka puta i ngā māra, ā, ka tipu noa. Ko ētahi ka tipu hei tarutaru. I Aotearoa, e 500 ngā momo tipu e kiia ana he tarutaru — ka patua e ngā kaipāmu, e te ahumahi ono rākau, e ngā kaunihera ā-rohe, e Te Papa Atawhai rānei. E 240 ngā tarutaru taiao i a tātau. Koinei ngā momo tarutaru ka huaki i te otaota taketake, ka patu hoki i tō tātau rerenga rauropi ahurei. Kei te rahi haere te rārangi tarutaru, kei te hora tonu hoki ngā tarutaru, huri noa i te motu! Nō te taenga mai o te Pākeha, 144 ngā momo tipu hou (i runga i te toharite) e taetae mai ana i ia tau. I runga i tērā, ka tae mai tētahi momo tipu kotahi hou i ia ngā rā e 2–3!! E $60 miriona te utu ā-tau mō te patu tarutaru me te tirotiro herenga waka, taunga waka rerenga hoki mō ngā tipu hou ka tae mai. He āhua $350 miriona te utu o te patu tarutaru i Aotearoa! |
|
Ko ētahi momo taketake o Aotearoa he tino tarutaru i ētahi atu whenua o te ao:
- te harakeke (Phormium tenax) he tarutaru i te moutere o St Helena
- te pohutakawa (Metrosideros excelsa) he raruraru nui i Awherika ki te Tonga
- te karaka (Cornyocarpus laevigatus) he hōhā i Hawaii
I ahu mai ngā tarutaru taiao o Aotearoa i whea?
![]() |
|
Ngā kōrero tika Tarutaru | Ngā Tarutaru me ngā Tāngata | He aha i kino ai ngā tarutaru? | Te horahanga o ngā tarutaru | He aha i kaha ake ai te tipunga o ngā tarutaru? | Ngā tarutaru ā ngā rā e haere ake nei



