Teacher Resources

He Rauemi ma te Pouako

Go to English version

Ngā tarutaru i te marautangā | Te mahere wahangā putaiao |He Wheako Akoranga| Te Aromatawai | Ngā Wharangi Mahi | He Rauemi hei ta

Ngā tarutaru i te marautangā

Word documentNgā tarutaru i te marautangā

He aha e whakamātau ai i te tarutaru?

I Aotearoa nei, he ‘whanaunga orotā’ pōhara te tarutaru nō te paihamu! Kāore pea e ōrite ana te arokā o te iwi ki te pānga kino o te tarutaru ki tō rātau arokā ki te pānga kino o te paihamu ki te taiao huri noa i te motu.  Ahakoa tērā, ko te pānga o te tarutaru ki ngā rauwiringa kaiao taketake, he ōrite tonu ki ō te pānga o ngā kararehe i haria mai.  Ko te whakamōhio i ngā ākonga ki te pānga o te tarutaru me te noho haepapa o te hapori ki te tirotiro i ngā raruraru te whāinga matua o te mātauranga taiao.  He ngāwari ake te tarutaru i te paihamu! He horopaki akoranga whakaongaonga hoki te tarutaru i te mātauranga pūtaiao mō ngā ākonga kura tuatahi, kura tuarua hoki.  

Ngā Whāinga Whānui o te Marautanga Pūtaiao

Ngā Pūkenga Pūtaiao: He nui ngā huarahi mā ngā ākonga hei whakawhanake pūkenga pūtaiao inā mātai ana i te taupuhi kaiao o te tarutaru me te patu ā-koiora i te tarutaru. Mā te whakaaro noa iho mō ngā pātai hei tuku, tāpiri ki te aromātai i ngā raruraru o te tarutaru ka whanake i ngā waiaro pūtaiao.    Mā te kohikohi kōrero e whānui ai ngā pūkenga pūtaiao, ā, mā te rangahau e kohikohi ai ngā raraunga pūtaiao.   
Te mātauranga: ka ako ngā ākonga mō “te ao ora” i a rātau e rangahau ana i ngā tarutaru – kāore mō te urutomo tarutaru anake me ōna pānga,  engari mō te  rerenga rauropi hoki, te anga tipu (me te patunga ā-koiora) me tōna tikanga, me te taupuhipuhinga o ngā tipu me ngā kararehe.

Te Kawenga: ka ako ngā ākonga i ngā uauatanga e pā ana ki te whakauru i ngā hua pūtaiao, te whakatau me ōna uauatanga, me ngā take e whai pānga atu ana o te pūtaiao tarutaru mō te hapori. Ka tipu haere tō rātau haepapatanga, ā, ka neke whakamua hoki tō rātau  māramatanga ki ngā uara ā-ahurea, ā-hapori hoki me te hononga ki te pūtaiao tarutaru. 

Te Pūtaiao ia rā: Ko te wawata, mā te paunga o ia wāhanga ako ka kite ngā ākonga i te wāhi ki te mātauranga rauropi i roto i ā rātau mahi ā-rā.  Ka whakatenatenatia ngā ākonga kia tiaki i ō rātau iāri, te ngahere rāhui ā-rohe, ngā papa tākaro o te kura rānei me te whakapā i ō rātau mātauranga me ō rātau pūkenga hoki ki te rapu rongoā mō te urutomo tarutaru — māna e tipu ai te haepapatanga me te tū rangatiratanga o te tangata.

Te Taura Horopaki

Ngā Tarutaru hei Horopaki Ako mō te Whakamārama i te ao Ora.

Te Whāinga Paetae 1. Rapua te māramatanga ki te raupapatanga me te tauira i te kanorau o ngā kaiao ora, tae atu ki ngā āhuatanga ahurei o ngā tipu me ngā kararehe o Aotearoa.   

Te Whāinga Paetae 2. Tirotirohia, ā, kia mārama hoki ki te hononga o te anga me te tikanga o ngā kaiao ora.  

Te Whāinga Paetae 3. Tirotirohia, ā, kia mārama hoki ki te tipunga, te whakawhānau me te hurihanga o te kaiao i te terenga o te wā.

Te Whāinga Paetae 4. Tirotirohia ngā rauwiringa kaiao o tō rohe, ā, kia mārama hoki ki te taupuhipuhinga o ngā kaiao ora, tae atu ki te tangata me tōna hononga ki te taiao.   

Te Whakauru i ngā Taura

Ngā tarutaru hei horopaki ako e pā ana ki te whakamārama i te āhua tūturu o te pūtaiao me tōna hononga ki te hangarau.

Te Whāinga Paetae 1. Aromātaitia ngā ariā me ngā hātepe e pā ana ki te pūtaiao, ā, kia mōhio hoki, ka whanaketia te māramatanga ki te pūtaiao e ngā tangata ka huri ō rātau whakaaro i te terenga o te wā.    

Te Whāinga Paetae 2. Āta tuhura i ngā hononga o te pūtaiao ki te hangarau mā te tirotiro i te whakapātanga o te pūtaiao ki te hangarau me te pānga o te hangarau ki te pūtaiao.

Te Whāinga Paetae 3. Kia piki te mārama ki ngā take e whai pānga atu ana o te whakapātanga ā-tangata, ā-hapori, ā-ao hoki o te pūtaiao me te hangarau.

Ngā Tarutaru hei Horopaki ako mō te Whakawhanake Pūkenga, Whakaaro Pūtaiao hoki

Te Whāinga Paetae.  Whakawhanaketia he pūkenga, he waiaro tirotiro anō

Ngā tarutaru i te marautangā | Te mahere wahangā putaiao |He Wheako Akoranga| Te Aromatawai | Ngā Wharangi Mahi | He Rauemi hei ta

Ngā Tarutaru i Aotearoa